Τα τελευταία χρόνια οι σχέσεις της Τουρκίας με το Συμβούλιο της Ευρώπης αναπτύσσονται με γοργούς ρυθμούς. Ένα στοιχείο που αποδεικνύει αυτό είναι η πρόσφατη εκλογή του Τούρκου βουλευτή Mevlüt Çavuşoğlu στο αξίωμα του πρόεδρου της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΚΣΣΕ). Ο Çavuşoğlu διεκδίκησε το αξίωμα αυτό από την ομάδα Ευρωπαίων Δημοκρατών και εξελέγη για διετή θητεία ξεκινώντας από τις 25 Ιανουαρίου 2010. Η εξέλιξη αυτή, που θα την χαρακτηρίζαμε ιστορική, είναι σημαντική για το Συμβούλιο της Ευρώπης, για τις σχέσεις της Τουρκίας με το συμβούλιο και περιέχει παράλληλα πολλές έννοιες.

Σας παρουσιάζουμε την αξιολόγηση του Τμηματάρχη Κοινωνικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων του πανεπιστημίου Çankaya καθηγητή Ramazan Gözen σχετικά με την εκλογή του Mevlüt Çavuşoğlu στο αξίωμα του πρόεδρου της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης…

Η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή αυτής της εξελίξης είναι ότι για πρώτη φορά εξελέγη πρόεδρος ένας Τούρκος, ένας Μουσλουμάνος, ένας βουλευτής πέραν των συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρακάτω θα αναλύσουμε τη σημασία και το νόημα που έχει για το Συμβούλιο της Ευρώπης η εκλογή ενός ατόμου που φέρει τις τρεις ιδιότητες που αναφέραμε.

Πρώτον, πέρα από το γεγονός ότι ποτέ κανένας από την Τουρκία, η οποία είναι ιδρυτικό μέλος του Συμβουλίου, δεν εξελέγη πρόεδρος, η Τουρκία γενικά διατήρησε μια θέση χαμηλού προφίλ μέσα στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Μάλιστα κατά καιρούς οι σχέσεις της Τουρκίας με το Συμβούλιο είχαν παρασυρθεί σε βαθιά κρίση. Παραδείγματος χάρη, η ιδιότητα της Τουρκίας ως μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης είχε παγώσει για κάποιο διάστημα μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα τις 12ης Σεπτεμβρίου 1980, ενώ την περίοδο 1996-2004 εισήρθε σε μια Διαδικασία Επιτήρησης μετά από το πλέον γνωστό μετά-μοντέρνο πραξικόπημα της 28ης Φεβρουαρίου. Το 2008 φάνηκε στον ορίζοντα μια νέα διαδικασία επιτήρησης σε σχέση με την Τουρκία λόγω της υπόθεσης για την απαγόρευση του κυβερνώντος κόμματος.

Το γεγονός ότι ο πρόεδρος της ΚΣΣΕ έχει και μια μουσλουμανική ταυτότητα περιέχει σημαντικά μηνύματα γενικά για την Ευρώπη και ειδικότερα για το Συμβούλιο της Ευρώπης. Με αυτήν την εκλογή το Συμβούλιο της Ευρώπης άφησε να εννοηθεί ότι είναι ενάντια στην Ισλαμοφοβία και σε κάθε είδους παρόμοια διάκριση και προσπάθησε να αποδείξει την ευαισθησία του στο θέμα αυτό επιλέγοντας πρόεδρο έναν μουσλουμάνο. Τουλάχιστον προσπάθησαν να δείξουν στον Ισλαμικό κόσμο, με πρώτη την Τουρκία τη συμπάθεια που τρέφουν.

Τελικά είναι μεγάλης σημασίας που ο πρόεδρος δεν είναι από μία χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά από τα ανατολικά της Ευρώπης. Άλλωστε υπάρχει μια λανθασμένη αντίληψη ότι το Συμβούλιο περιορίζεται μόνο με τη γεωγραφία της Ευρώπης. Αυτή η αντίληψη παραβλέπει και το σκοπό του Συμβουλίου να επεκτείνει στις γείτονες της Ευρώπης τη δημοκρατία, την ανωτερότητα του δικαίου και τις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο το Συμβούλιο δεν αποτελείται κατά κόρον από τις ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβάνει 47 χώρες μεταξύ των οποίων η Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν. Είναι μια μεγάλη οργάνωση που απευθύνεται σε 800 εκατομμύρια ανθρώπους. Το γεγονός ότι πρόεδρος της ΚΣΣΕ εκλέχτηκε κάποιος που δεν είναι από χώρα της ΕΕ, δείχνει την οπτική γωνία του συμβουλίου σχετικά με το περιβάλλον του.

Η εκλογή του Çavuşoğlu είναι μια σημαντική εξέλιξη για τον εκδημοκρατισμό της Τουρκίας και τις σχέσεις με την Ευρώπη. Η Τουρκία διανύει μια περίοδο με μια επικαιρότητα φορτωμένη με τους ισχυρισμούς περί πραξικοπημάτων που βγήκαν στην επιφάνεια τους τελευταίους μήνες και οι οποίοι αποτελούν απειλή για τη δημοκρατία. Μερικά από αυτά τα σχέδια στρατιωτικού πραξικοπήματος που απασχολούν και τον τύπο είναι τα εξής: η Υπόθεση Ergenekon, της οποίας η εκδίκαση συνεχίζεται ακόμα, Σεληνόφως - Ayışığı, Sarıkız, Γάντι - Eldiven, Κλουβί – Kafes και η πιο πρόσφατη η Βαριά – Balyoz. Μπορούμε να πούμε ότι η επιλογή ενός Τούρκου βουλευτή για Πρόεδρο της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι μια υποστήριξη προς τη δημοκρατία της Τουρκίας. Ταυτόχρονα έχει και την ιδιότητα μηνύματος που τονίζει την ευρωπαϊκή πολιτική ταυτότητα της Τουρκίας.

Το δεύτερο σημείο που αφορά την Τουρκία είναι σχετικά με τις σχέσεις της Τουρκίας-ΕΕ και τη θέση της Τουρκίας στη διεθνή σκηνή. Τους τελευταίους μήνες έχουν διαδοθεί ισχυρισμοί που θέλουν την Τουρκία να απομακρύνεται από την Ευρώπη και να στρέφεται προς τη Μέση Ανατολή. Κάποιοι ισχυρίστηκαν απόκλιση του άξονα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από δύση προς ανατολή. Οι εκλογές που διεξήχθηκαν κάτω από τέτοιες συνθήκες και το αποτέλεσμα ήταν μια ισχυρή απάντηση που διέψευδε τους ισχυρισμούς που αναφέραμε. Ένα ισχυρό σημάδι πως η Ευρώπη δε θέλει να παραγκωνίσει την Τουρκία αλλά και ότι η Τουρκία δεν έχει κόψει τους δεσμούς με τη Δύση/Ευρώπη.

Εν τέλει η εκλογή μπορεί να ερμηνευτεί και ως μια ανταμοιβή για τις σημαντικές συνεισφορές της Τουρκίας σε θέματα εντός του Συμβουλίου της Ευρώπης. Είναι αποδεκτό ότι η Τουρκία, σε σύγκριση με τη δεκαετία του ’90, έχει σημειώσει αξιόλογη πρόοδο στη δημοκρατία, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στον πλουραλισμό και στην ανωτερότητα του δικαίου, θέματα τα οποία αποτελούν στόχο του Συμβουλίου. Η ποιότητα της πολιτικής δημοκρατίας μπορεί να μη είναι σε άριστο επίπεδο, αλλά εξελίσσεται. Ο βαθμός της για τα ανθρώπινα δικαιώματα βελτιώνεται. Υπάρχει ριζική μείωση στις αγωγές εναντίον και στις αποφάσεις κατά της Τουρκίας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Μειώνονται τα βασανιστήρια και οι παρόμοιες μορφές κακομεταχείρισης. Συνεχίζεται η πορεία της Τουρκίας για πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ολοένα και περισσότερο εξελίσσεται μια αντίληψη και κατανόηση ειρηνικής κουλτούρας στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική. Στην εξωτερική πολιτική πραγματοποιούνται ανοίγματα άνευ προηγούμενου με χώρες όπως Κύπρος, Ελλάδα και Αρμενία. Εφαρμόζεται μια πολιτική «μηδενικών προβλημάτων» με τους γείτονες και στην εσωτερική πολιτική αναπτύσσεται μια δομή με ευρωπαϊκές προδιαγραφές.

Στην ομιλία που έκανε ο Çavuşoğlu, μετά από την εκλογή του στη θέση του Προέδρου της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αναφέρθηκε στον Mevlana ο οποίος θεωρείται κατά γενική ομολογία σύμβολο του διαπολιτισμικού διαλόγου και επεσήμανε ότι εδώ και χιλιετίες, η Τουρκία είναι μια γέφυρα ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Αυτές οι δηλώσεις αποδεικνύουν πως ο ίδιος και η Τουρκία θα συμβάλλουν σε αυτήν την κατεύθυνση στις δραστηριότητες του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Εν κατακλείδι αυτή η εξέλιξη αποτελεί μια καλή ευκαιρία για τον ολοένα και αυξανόμενο ρόλο της Τουρκίας μέσα στο Συμβούλιο της Ευρώπης και για την εξέλιξη της τουρκικής εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής αλλά και για την πραγματοποίηση των στόχων και της αποστολής του Συμβουλίου.